Những năm gần đây nhu cầu tiêu thụ sữa tại Việt Nam ngày càng gia tăng, bình quân mỗi người tiêu thụ khoảng 15 lít/ người/ năm, so với năm 2000 chỉ hơn 8 lít/người/ năm. Theo Bộ NN&PTNT, hiện cả nước mới chỉ có gần 160.000 con bò sữa, cho sản lượng cho sản lượng sữa đạt 350.000 tấn, mới đáp ứng được 20% nhu cầu tiêu dùng trong nước.

Các sản phẩm sữa chế biến tiêu thụ trên thị trường chủ yếu gồm 3 nhóm chính: sữa nước, sữa đặc có đường và sữa bột, riêng loại sữa nước được tiêu thụ trên toàn quốc khoảng 400 triệu lít /năm.

Việt Nam nằm trong nhóm 20 nước nhập khẩu (NK) sữa nhiều nhất trên thế giới, mỗi năm nhập khoảng 1,2 triệu tấn sữa các loại. Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan, kim ngạch nhập khẩu sữa và sản phẩm sữa 8 tháng đầu năm 2011 lên 589,8 triệu USD, tăng 21,3% so với cùng kỳ năm 2010.

Sữa và sản phẩm sữa được NK chủ yếu từ Newzealand, 8/2011 Việt Nam đã nhập khẩu 149,4 triệu USD sữa và sản phẩm sữa từ thị trường này chiếm 25,4% trong tổng kim ngạch NK sữa, tăng 37,98% so với cùng kỳ năm 2010.

Để giảm sự phụ thuộc vào nguồn sữa NK, Bộ NN&PTNT đặt kế hoạch đến năm 2015 sẽ tăng đàn bò sữa lên 263.000 con, sản lượng sữa đạt 653.000 tấn, nhiều dự án phát triển trang trại quy mô lớn, hiệu quả đã và đang được triển khai. Hai dự án lớn nhất hiện nay được hai công ty triển khai là Công ty cổ phẩn sữa Việt Nam (Vinamilk) và Công ty cổ phần TH Milk…

Riêng TH Milk dự kiến đầu tư 1,2 tỉ USD đến năm 2017. Từ đầu năm đến nay, công ty đã nhập tổng cộng 4 lần mỗi lần ít nhất 800-14.000 con bò sữa. Theo dự kiến, số lượng bò sữa của dự án này sẽ tăng lên 45.000 con vào tháng 7/2012, trong đó có trên 30.000 con đã sẵn sàng cho sữa. Và sẽ có 137.000 con vào năm 2017. Trong đó 70% sẵn sàng cho sữa và nhà máy sẽ đưa ra thị trường 500 triệu lít sữa chất lượng cao mỗi năm, đáp ứng 50% nhu cầu sữa tươi của Việt Nam.

Theo kế hoạch đó, thì riêng số lượng bò sữa của TH Milk đã chiếm 1/2 số lượng bò sữa trong kế hoạch phát triển của cả nước. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng chưa thể khẳng định dự án này có khả thi cao.

Nhiều chuyên gia nhận định, sữa sẽ vẫn là mặt hàng khan hiếm tại Việt Nam trong các năm tới, nhu cầu sẽ tiếp tục tăng và vượt quá khả năng cung ứng trong nước. Cho dù sản lượng sữa nội địa có tăng gấp đôi vào năm 2017 thì sữa nhập khẩu vẫn chiếm thị phần lớn. Các dự án đầu tư lớn có khả năng thu lợi nhuận nhưng việc đạt được mục tiêu sẽ chậm hơn so với kế hoạch đề ra.

Tiến sĩ Peter Lentes chuyên gia của CIM/GIZ tại Viện Chiến lược chính sách phát triển nông nghiệp nông thôn (Ipsard) nhận định, bên cạnh việc đầu tư chăn nuôi quy mô lớn Việt Nam nên quan tâm đến hệ thống chăn nuôi theo quy mô hộ vì điều này sẽ góp phần tăng sản lượng sữa trong nước nếu được quản lý hiệu quả.

Theo ông Hoàng Kim Giao – Cục trưởng Cục chăn nuôi thực trạng chăn nuôi bò sữa của chúng ta còn gặp nhiều khó khăn, trước hết chúng ta không chủ động được về con giống. Năm 2000 tỉ lệ giống cung ứng giống thị trường nội địa chỉ chiếm khoảng 8-10%, có giai đoạn tăng lên 27%, hiện nay chỉ khoảng 22%. Giá con giống quá cao, tùy loại giống dao động từ 20-50 triệu đồng/ con là trở ngại cho đầu tư chăn nuôi nông hộ. Bên cạnh đó quỹ đất cho phát triển chăn nuôi cũng không dồi dào, nhiều hộ chăn nuôi muốn mở rộng nhưng không có đất.

Một đại diện Hiệp hội sữa cho rằng nhà nước cần có biện pháp hỗ trợ cho người chăn nuôi bò sữa những thông tin về thị trường, kỹ thuật chăn nuôi. Bên cạnh đó cần đẩy mạnh xây dựng các chương trình hành động quốc gia để khuyến khích khu vực Nhà nước và tư nhân đầu tư vào ngành sữa.

Ông Giao cho biết Bộ NN&PTNT đã đề ra giải pháp phát triển đàn bò sữa thời gian tới theo hai hướng, một là khuyến khích tăng quy mô nuôi trong nông hộ, tăng số lượng nuôi lên 15-20 con/ hộ, phát triển theo quy hoạch, tránh nuôi phân tán ; hai là khuyến khích các doanh nghiệp phát triển vùng nguyên liệu như Vinamilk có trung tâm phát triển nguyên liệu ở Thanh Hóa, một phần ở Bình Định, hướng tới mạnh hơn ở Lâm Đồng. Công ty Cổ phần Sữa quốc tế có vùng nguyên liệu ở Ba Vì, Công ty Cổ phần Giống bò sữa Mộc Châu có vùng nguyên liệu chạy dọc theo quốc lộ 6…

Minh An